Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for juli, 2017

“In Nederland doodt de dokter je”. Dat is de kop waar ik het níet over wil hebben, omdat deze geen recht doet aan de inhoud van het betreffende artikel. Over het betreffende artikel zelf en de commotie daaromheen wél. Ook mis ik een heel stuk achtergrondduiding en reflectie op de in mijn ogen eigenlijke problematiek, namelijk de maakbaarheid van het leven en de veronderstelde autonomie van de mens.

Hoewel de bewering dat in Nederlands dokters doden wel degelijk waar is (al schijnen er collegae te zijn die vinden dat wanneer ze iemand euthanaseren ze niet doden, wat me toch een beetje tegenstrijdig lijkt), is de inhoud van het artikel aanzienlijk genuanceerder en spreekt het van de actuele situatie in ons land en zorgen daaromtrent. En dus ook van het hellende vlak waar we op zitten.

Dit hellende vlak is er namelijk wel degelijk. Waar euthanasie eerst ging om hulp bij het einde maken aan iemands leven in uitzonderlijke medische situaties, is de indicatiestelling in de loop van de jaren steeds verder uitgebreid. Inmiddels wil men (vooral vanuit de politiek) zelfs mogelijkheden scheppen voor mensen die niet zozeer uitzichtloos medisch ondraaglijke lijden, maar voor eenieder die levensmoe is. In zoverre staat er in het artikel niks nieuws of onwaars.

De lading verontwaardigde reacties zijn echter niet mis. Samenvattend komt het ongeveer neer op: “hoe haalt deze bekrompen, religieuze politicus het in zijn hoofd om deze zo vooruitstrevende praktijken te bekritiseren en zelfs nog wel in het buitenland.” Aan het Nederlandse heilige huisje van het doden van mensen als ze ziek, moe of simpelweg ongewenst zijn, mag niet aangekomen worden, nee, het mag zelfs niet ter discussie gesteld worden.

Ik mis hierin veel échte reflectie op de situatie en op de uiting van de bezorgdheid van deze in mijn ogen zeer respectabele politicus. Ook van veel mijn collegae in de medische wereld, die zich thans in de discussie/verontwaardiging niet van hun mooiste en professioneelste kant laten zien (dit sluit dan helaas weer aan bij mijn ervaring tijdens mijn geneeskundestudie. Bij de niet-verplichte colleges ethiek was slechts een handvol van de 400 studenten uit het jaar aanwezig. Bij de ethiekcolleges die wel verplicht waren zou 99% zonder ook maar één kritische vraag direct een euthanasieverzoek inwilligen).

Laat ik vooropstellen dat niemand, wat je standpunt ook is, andere mensen lijden toewenst en dat eenieder vóór het helpen van onze lijdende medemens is. Op welke wijze dat mag (toelaatbaar is) en wat daarbij de overwegingen zijn, dat is wél een punt van discussie.

Een heel groot probleem waar ik hierin nog weinig over gelezen heb, is de maakbaarheid van de mens, van het leven. De keuze om je leven te laten beëindigen is namelijk ten zeerste hiermee verbonden. Net als met het begrip autonomie. Autonomie zowel in de zin van eigen keuzes maken als in de zin van zelfstandig zijn, los van anderen functioneren.

Het eerste aspect, de maakbaarheid van het leven, is inmiddels in meer of mindere mate een standaard onderdeel van ons denken. We willen van het begin tot het einde van het leven de regie hebben en het sturen zoals wij willen. Vanaf conceptie, tot opsporing en behandeling van (ook nog niet-zichtbare) aandoeningen en tot het uitblazen van de laatste adem toe. Het moet allemaal kunnen, en het liefste allemaal perfect, makkelijk, snel en zonder moeilijke aspecten. Soms lijkt het alsof we daar ook in geslaagd zijn. Niets is echter minder waar. Onzekerheden, ongeneeslijke aandoeningen, bijwerkingen van behandelingen maar ook aardbevingen en auto-ongelukken zijn slechts enkele voorbeelden van hoe het leven er toch steeds weer doorheen komt. Telkens blijkt ondanks onze beste intenties en inspanningen, de natuur zijn eigen gang te gaan. Het menselijk leven is niet volledig voorspelbaar, is niet helemaal te controleren. En ik denk dat we dat ook niet moeten willen.

In plaats van de natuur alsmaar krachtiger te onderdrukken, zouden we juist ook wat vaker ruimte moeten maken voor dit leven en accepteren dat sommige dingen zijn zoals ze zijn. Ook het sterven is zoiets. We kunnen het lijden hieromtrent verlichten, we kunnen mensen nabij zijn, maar ook dit proces lijkt soms (vaak) zijn eigen leven te leiden. Dit blijkt bijvoorbeeld uit een ingezonden brief van Piet Hein Eek in het NRC, over de situatie bij de dood van zijn moeder. Als we deze natuurlijke gang van zaken uit het oog verliezen, lijdt dat tot veel pijn, verdriet en onbegrip. In plaats van maar gewoon (zonder reflectie) doorgaan met ontwikkeling van de geneeskunde en wetgeving, zou het goed zijn eens wat meer stil te staan bij wáárom we dit eigenlijk doen, wat de gevolgen zijn voor zowel de samenleving als voor het individu en wat we hiermee voor signaal en mogelijk (valse) hoop aan mensen geven. Niet alles wat kan, moet ook.

Ook over het andere aspect, de autonomie, valt veel te zeggen. Het belangrijkste is om te beseffen dat we, ondanks dat we dat wel denken, we helemaal niet zo autonoom zijn in onze keuzes en in ons leven. Ik hoef maar even de wekelijkse uitgaven van het Medisch Contact te bekijken, een willekeurig dagblad open te slaan of in mijn eigen praktijk te kijken en het ene na het andere voorbeeld hiervan komt me tegemoet. Een mens is een wezen dat leeft in relatie tot anderen en met anderen. Er is altijd een wederzijdse beïnvloeding. Nooit zijn we volledig los in onze gedachten, keuzes én handelen. Denk hierbij zowel aan de bagage van het tot nu toe doorlopen leven, als aan bijvoorbeeld de familieomstandigheden, de financiële situatie of zelfs groepsdruk. Altijd zijn we in meer of mindere mate afhankelijk van en beïnvloed door anderen. Het is daarom maar de vraag of veel van de wensen rondom het levenseinde wel zo autonoom gedaan zijn als men wil doen lijken.

Als laatste punt wil ik nog opmerken dat ook in de medische wereld, anders dan het beeld dat nu geschetst wordt, er lang geen consensus bestaat over dit onderwerp. Er zijn veel artsen die geen euthanasie uit willen voeren, vaak vanuit hun levensovertuiging, maar niet altijd. Veel van degenen die het wel uitvoeren, lijken het toch geenszins makkelijk en vaak zelfs erg moeilijk te vinden. Over voltooid leven heeft de commissie-Schnabel zelfs een advies uitgebracht dat het niet wenselijk is hier een nieuwe wet voor in het leven te roepen en velen vinden het zelfs geen medische vraag. Dit is ook in lijn met het standpunt van het KNMG, dat op zich positief staat tegenover euthanasie.

In plaats van moord en brand te schreeuwen over een artikel dat de Nederlandse situatie beschrijft, kunnen we ons beter afvragen wat ons handelen beweegt, of we wel écht goed doen met alles wat we doen, en met name of we de autonomie en maakbaarheid van de mensen niet op het voetstuk zetten waar het eigenlijk niet hoort.

Advertenties

Read Full Post »

Leeglopende kerken, grijze hoofden in de kerk, gemopper dat er zo weinig jongeren meer naar de kerk komen, bij jaarlijkse peilingen steeds meer mensen die niet meer weten waar Pasen en Pinksteren voor staan (en nog net wel weten dat Kerstmis iets te maken had met de geboorte van kindje Jezus), het is zomaar een greep uit de geluiden die je zo her in der hoor. Lezend in het boek “Het vaderloze tijdperk” van A.E.M. van der Does de Willebois moest ik hier weer aan denken.

Daar wordt geschreven over de veranderingen in de samenleving, niet eens zozeer specifiek op katholiek gebied, maar op velerlei gebieden en dan met name over de ordening ervan (en de gevolgen van het vervallen van een goede en geheiligde ordening). Over veranderingen in het leven van de generaties van nu en voor ons. Hoe veel van wat eens een heilige en heilzame ordening was, verdwenen is, niet meer doorgegeven en daarom nu geen gemeengoed meer. Met alle chaos, lusteloosheid en verveling van dien.

Hoe duidelijk is die situatie eigenlijk ook in de Kerk. Waar het eens tot zelf op rigide af was en naar ik begrijp regelmatig meer uiterlijk en protocol dan werkelijk geloof, mag je nu blij zijn als er nog een spoortje van dat geloof aanwezig is. Een van de elementen die ik hierbij de afgelopen jaren heb ervaren, is dat (naast heel veel andere dingen die ongetwijfeld te noemen zijn), de generaties voor ons nogal hard het kind met het badwater hebben weggegooid. Waar ze zelf nog wel met enige regelmaat naar kerk willen gaan (maar dan alleen op zondags, en geen verplichtingen doordeweeks natuurlijk), komt de generatie van mijn ouders nauwelijks meer in de kerk. Ze hebben hun kinderen nog wel gedoopt, maar ik denk dat mijn situatie geen uitzondering is in deze tijd: ik ben de enige van de kinderen van mijn ouders die überhaupt nog iets met geloof doet, en als ik nadenk volgens mij ook de enige van álle kleinkinderen van grootouders zowel van vaders- als van moederskant, waarbij onze kinderen vooralsnog de enige van hun generatie zijn die gedoopt worden als kind.

Het rare is alleen, en dat is zowel mijn eigen ervaring als naar wat ik lees ook die van generatiegenoten, dat uitgerekend degenen die wél nog iets met het geloof van de ouders en generaties terug proberen te doen, daar commentaar op krijgen. Vaak ook in niet mis te verstane woorden en op allerlei gebieden (van het elke zondag naar de kerk gaan tot aan het klein houden van gezinnen en gebruik van anticonceptie). Dit terwijl anderen van mijn generatie die gewoon met verschillende mensen al seks hebben, samenwonen voor of zonder huwelijk in het vooruitzicht überhaupt, zich regelmatig negatief uitlaten over het geloof en soms zelfs bespotten, hier geen onvertogen woord over te horen krijgen. Begrijp me goed, ik snap en respecteer hun keuze en heb inmiddels geleerd me er beperkt over uit te laten, maar ga dan als generaties ervoor niet zeuren over en commentaar leveren op de jongeren die wel proberen het geloof dat ze door wilden geven te leven, terwijl er tegelijkertijd gezeurd wordt op de Kerk, op de fusies en men zelden zelf nog iets écht wil doen met het geloof.

Natuurlijk ken ik het geloof van de mensen rondom mij niet, ik kan niet in hun hart kijken. Dat kan alleen de goede God. Het enige wat ik kan is kijken naar hun daden en uitlatingen, en die laten eerder een weg zien die van de Kerk en God af gaat, dan ernaar toe. Ongetwijfeld zullen velen met goede bedoelingen en helaas ook velen door negatieve ervaringen het op hun manier aangepast en overgebracht hebben. Ook kan ik me niet voorstellen dat het niet ergens pijn moet doen om te zien hoe het geloof dat je zelf beleefde niet doorgeleefd wordt door je kinderen of kleinkinderen. Het geloof breng je echter niet over van generatie op generatie door steeds meer dingen te verzwakken, door er zelf weinig tot niks mee te doen. Wanneer niet meer verkondigd wordt dat Christus voor onze zonden gestorven is en alleen Hij de weg tot eeuwig leven is, wanneer verkondigd wordt dat je alleen maar lief en leuk voor elkaar hoeft te zijn, Jezus alleen maar lief en vergevingsgezind was (vergevingsgezind was hij, echter wel steeds met de boodschap: “gaat heen en zondigt niet meer”), wanneer alles wat de Kerk leert afgedaan wordt als achterhaald en door oude mannen besloten, nee, dan gaan mensen echt niet iets doen met het geloof waarvan je toch ook stiekem wel zegt dat het belangrijk voor je is. Want als het geloof niks méér is dan wat je ook gewoon in de huidige samenleving, op school of in de kroeg, in het theater of met een avondje uit kan vinden, waarom zou je dan in vredesnaam op zondagochtend vroeg opstaan om naar de kerk te gaan? Waarom zou je dan tijd besteden aan bidden, geld aan de kerk en afzien van sommige leuke dingen?

Geloven is meer dan zeggen dat God bestaat. Het is leven in vertrouwen mét en door Hem, zijn geboden onderhoudend. De goede God zal heus wel weten wat Hij moet met alle mensen en hun geloof (een van de eucharistische gebeden benoemd dit mooi: “… van wie Gij alleen het geloof hebt gekend”). Maar dat wil niet zeggen dat wij ons het er op aarde maar vast te makkelijk moeten maken in plaats van te streven naar een samenwording met God. En laten we in de tussentijd bidden (en vertrouwen), om even bij het evangelie van afgelopen zondag te blijven, dat de zaadjes die ooit geplant zijn, op een of andere manier vrucht mogen dragen, vroeger of later.

Read Full Post »